Trong máy nén khí trục vít phun dầu, lọc dầu và lọc tách dầu đều là những vật tư quan trọng liên quan đến hệ thống dầu, nhưng chúng đảm nhiệm hai chức năng hoàn toàn khác nhau.
Lọc dầu có nhiệm vụ giữ lại cặn bẩn và tạp chất trong dầu tuần hoàn, giúp bảo vệ cụm nén và hệ thống bôi trơn. Trong khi đó, lọc tách dầu có nhiệm vụ tách dầu ra khỏi hỗn hợp khí nén sau quá trình nén, đồng thời thu hồi dầu để đưa trở lại hệ thống.
Sự nhầm lẫn giữa hai bộ phận này khá phổ biến, đặc biệt khi lựa chọn vật tư hoặc chẩn đoán các hiện tượng như máy nén khí hao dầu, khí nén lẫn dầu, máy nóng, chênh áp tăng hoặc hiệu suất giảm.
Hiểu đúng sự khác nhau giữa lọc dầu và lọc tách dầu sẽ giúp doanh nghiệp tránh thay sai vật tư, giảm chi phí sửa chữa không cần thiết và quan trọng hơn là xác định đúng nguyên nhân khi máy nén khí hoạt động bất thường.
I. Lọc dầu và lọc tách dầu khác nhau thế nào?
Cách nhớ đơn giản nhất là:
Lọc dầu làm sạch dầu. Lọc tách dầu tách dầu khỏi khí nén.
Hai bộ phận này có thể cùng xuất hiện trên một máy nén khí trục vít phun dầu nhưng nằm ở những vị trí khác nhau và xử lý hai dòng vật chất khác nhau.
| Tiêu chí | Lọc dầu | Lọc tách dầu |
| Tên tiếng Anh | Oil Filter | Oil Separator / Separator Element |
| Đối tượng xử lý | Dầu | Hỗn hợp khí và dầu |
| Vị trí | Mạch tuần hoàn dầu | Khu vực bình dầu/tách dầu |
| Chức năng | Giữ cặn, tạp chất trong dầu | Tách dầu khỏi khí nén |
| Mục đích | Bảo vệ hệ thống dầu và cụm nén | Hạn chế dầu đi theo khí nén |
| Liên quan đến | Chất lượng và tuần hoàn dầu | Hao dầu và hàm lượng dầu trong khí |
| Khi có vấn đề | Có thể ảnh hưởng đến tuần hoàn dầu | Có thể làm tăng hao dầu, chênh áp |
| Có thể thay thế cho nhau? | Không | Không |
Điểm khác biệt quan trọng nhất nằm ở hướng di chuyển của dầu.
Với lọc dầu, dầu vẫn đang nằm trong vòng tuần hoàn của máy và được làm sạch trước khi tiếp tục thực hiện nhiệm vụ bôi trơn, làm kín và làm mát.
Với lọc tách dầu, dầu đang nằm trong hỗn hợp với khí sau quá trình nén và cần được tách ra khỏi dòng khí để thu hồi.
Do đó, dù đều có chữ “dầu”, hai bộ phận này không phải hai cách gọi khác nhau của cùng một linh kiện.
II. Lọc dầu máy nén khí có nhiệm vụ gì?
Lọc dầu nằm trong mạch tuần hoàn dầu của máy nén khí trục vít phun dầu.
Trong quá trình máy hoạt động, dầu phải tuần hoàn liên tục qua các bộ phận liên quan đến quá trình nén. Dầu không chỉ làm nhiệm vụ bôi trơn mà còn tham gia làm kín và hấp thụ nhiệt trong cụm nén.
Trong quá trình đó, dầu có thể mang theo các tạp chất hoặc sản phẩm xuống cấp phát sinh từ điều kiện vận hành.
Lọc dầu có nhiệm vụ giữ lại những thành phần này trước khi dầu tiếp tục lưu thông trong hệ thống.
Lọc dầu bảo vệ những bộ phận nào?
Tùy thiết kế từng máy, lọc dầu góp phần bảo vệ:
• Cụm đầu nén.
• Bạc đạn và các chi tiết chuyển động.
• Đường dầu.
• Hệ thống bôi trơn.
• Các bộ phận sử dụng dầu trong quá trình vận hành.
Nếu lọc dầu bị nghẹt, trở lực trên đường dầu có thể tăng. Một số thiết kế có cơ chế bypass để duy trì dòng dầu khi chênh áp vượt giới hạn, nhưng điều này không có nghĩa máy có thể vận hành lâu dài với một bộ lọc đã quá bẩn.
Lọc dầu bẩn có dấu hiệu gì?
Một số dấu hiệu cần kiểm tra gồm:
• Chênh áp lọc tăng nếu máy có hệ thống giám sát.
• Lọc có nhiều cặn bất thường.
• Dầu có dấu hiệu xuống cấp.
• Nhiệt độ vận hành tăng.
• Lọc nhanh bẩn sau khi vừa thay.
• Hệ thống dầu hoạt động không ổn định.
Tuy nhiên, không nên nhìn một dấu hiệu rồi kết luận ngay rằng “lọc dầu hỏng”.
Ví dụ, lọc nhanh nghẹt có thể không phải do bản thân bộ lọc kém chất lượng mà do dầu đã bị oxy hóa, nhiễm bẩn hoặc trong hệ thống tồn tại nhiều cặn.
Nếu dầu xuất hiện dạng đặc, cặn hoặc keo, cần tìm nguyên nhân gốc thay vì chỉ thay lọc mới. Đây là trường hợp có thể tham khảo thêm bài “Máy nén khí bị keo dầu: 6 nguyên nhân và cách xử lý chi tiết” để hiểu rõ hơn về tình trạng dầu xuống cấp và cặn trong hệ thống.
III. Lọc tách dầu hoạt động như thế nào?
Khác với lọc dầu, lọc tách dầu làm việc với hỗn hợp khí và dầu sau quá trình nén.
Ở máy nén khí trục vít phun dầu, dầu được đưa vào cụm nén trong quá trình vận hành. Sau khi thực hiện nhiệm vụ làm kín, bôi trơn và hấp thụ nhiệt, dầu sẽ cùng khí nén đi ra khỏi cụm nén dưới dạng hỗn hợp khí – dầu.
Hỗn hợp này được đưa đến khu vực bình dầu và bộ tách dầu.
Tại đây, bộ tách dầu giúp giữ lại phần dầu để dầu có thể được thu hồi và đưa trở lại hệ thống, trong khi khí nén tiếp tục đi đến các công đoạn phía sau.
Có thể hình dung quá trình đơn giản như sau:
Không khí → cụm nén + dầu → hỗn hợp khí/dầu → bình tách → khí nén ra ngoài + dầu được thu hồi
Vì vậy, nhiệm vụ của lọc tách dầu không phải là “lọc bụi trong dầu”.
Nó tập trung vào việc tách dầu ra khỏi dòng khí nén.
Khi lọc tách dầu có vấn đề
Một bộ tách dầu xuống cấp, bị nghẹt hoặc làm việc không đúng điều kiện có thể liên quan đến:
• Hao dầu.
• Dầu xuất hiện trong đường khí.
• Chênh áp bộ tách tăng.
• Máy phải làm việc với trở lực cao hơn.
• Hiệu suất hệ thống giảm.
Nhưng cũng cần lưu ý rằng khí nén có dầu hoặc máy hao dầu không đồng nghĩa chắc chắn bộ tách dầu đã hỏng.
Đường hồi dầu bị nghẹt, van hồi dầu có vấn đề, mức dầu không phù hợp, nhiệt độ vận hành cao hoặc dầu không phù hợp cũng có thể gây ra hiện tượng tương tự.
IV. Cách phân biệt lọc dầu và lọc tách dầu chính xác tại hiện trường
Khi kiểm tra một máy nén khí, có thể phân biệt hai loại vật tư bằng ba yếu tố: vị trí – dòng vật chất – triệu chứng.
Phân biệt theo vị trí
Lọc dầu: nằm trong đường tuần hoàn dầu của máy.
Lọc tách dầu: nằm trong khu vực bình dầu/tách dầu, nơi hỗn hợp khí – dầu được xử lý sau cụm nén.
Đây là cách nhận biết nhanh nhất khi kỹ thuật viên đứng trước máy.
Phân biệt theo dòng vật chất
Nếu vật tư đang xử lý:
Dầu → đó là lọc dầu.
Nếu vật tư đang xử lý:
Khí có lẫn dầu → đó là bộ tách dầu.
Phân biệt theo triệu chứng
| Hiện tượng | Hạng mục nên kiểm tra |
| Dầu có nhiều cặn | Dầu + lọc dầu |
| Lọc dầu nhanh nghẹt | Dầu + lọc dầu + cặn hệ thống |
| Chênh áp lọc dầu tăng | Lọc dầu |
| Khí nén có dầu | Bộ tách dầu + đường hồi dầu |
| Máy hao dầu | Separator + hồi dầu + mức dầu + nhiệt độ |
| Chênh áp separator tăng | Bộ tách dầu |
| Máy nóng | Kiểm tra toàn bộ hệ thống dầu và giải nhiệt |
| Máy giảm lưu lượng | Kiểm tra thêm lọc gió, van hút, separator, đầu nén và hệ thống khí |
Điểm quan trọng ở đây là triệu chứng chỉ giúp định hướng kiểm tra, chứ không phải lúc nào cũng đủ để kết luận linh kiện nào cần thay.
Ví dụ, máy hao dầu có thể liên quan đến bộ tách dầu nhưng cũng có thể do đường hồi dầu không tốt. Nếu thay separator ngay mà bỏ qua đường hồi dầu, sự cố có thể vẫn tiếp diễn.
V. Máy nén khí hao dầu hoặc lẫn dầu có phải do lọc tách dầu?
Đây là câu hỏi rất thường gặp trong quá trình vận hành máy nén khí.
Câu trả lời là:
Có thể, nhưng không phải lúc nào cũng vậy.
Khi phát hiện dầu đi theo khí nén hoặc mức dầu trong máy giảm bất thường, cần kiểm tra đồng thời nhiều yếu tố.
Bộ tách dầu
Đầu tiên cần kiểm tra tình trạng separator và chênh áp của bộ tách nếu máy có khả năng theo dõi thông số này.
Bộ tách đã sử dụng lâu, bị nghẹt hoặc không còn đáp ứng điều kiện làm việc có thể làm tăng lượng dầu đi theo khí.
Đường hồi dầu
Đây là vị trí rất dễ bị bỏ qua.
Dầu được giữ lại cần được hồi về hệ thống. Nếu đường hồi dầu bị tắc, van hồi dầu hoạt động không đúng hoặc đường ống có vấn đề, dầu có thể không được thu hồi hiệu quả.
Khi đó, chỉ thay bộ tách dầu có thể không giải quyết được nguyên nhân.
Mức dầu
Mức dầu quá cao cũng có thể gây ra những biểu hiện bất thường.
Do đó cần kiểm tra mức dầu theo đúng điều kiện kiểm tra được quy định cho từng model máy, thay vì chỉ nhìn mức dầu khi máy đang ở trạng thái bất kỳ.
Loại dầu và tình trạng dầu
Sử dụng dầu không phù hợp hoặc trộn các loại dầu không tương thích có thể làm thay đổi tính chất của dầu và ảnh hưởng đến khả năng vận hành của hệ thống.
Dầu đã xuống cấp cũng có thể tạo cặn và ảnh hưởng đến nhiều bộ phận.
Nhiệt độ vận hành
Nhiệt độ cao kéo dài có thể làm dầu nhanh xuống cấp và tạo điều kiện phát sinh cặn, ảnh hưởng đến hệ thống dầu và tách dầu.
Tình trạng cụm nén
Nếu máy đã vận hành lâu năm hoặc có dấu hiệu bất thường về tiêu hao dầu, không nên bỏ qua tình trạng cụm đầu nén.
Vì vậy, khi gặp hiện tượng máy nén khí lẫn dầu, cách xử lý đúng là xác định nguyên nhân theo toàn bộ hệ thống thay vì mặc định thay một linh kiện.
Nếu hiện tượng đi kèm giảm lưu lượng, cần kiểm tra thêm các yếu tố khác như lọc gió, van hút, bộ tách dầu, đường ống và cụm nén. Bài “Nguyên nhân lưu lượng máy nén khí trục vít bị giảm” có thể dùng để phân tích sâu hơn từng nhóm nguyên nhân.
VI. Khi nào nên thay lọc dầu và lọc tách dầu?
Không có một mốc thời gian duy nhất áp dụng cho tất cả máy nén khí.
Chu kỳ thay phụ thuộc vào:
• Hãng và model máy.
• Loại dầu sử dụng.
• Số giờ vận hành.
• Tải trung bình.
• Nhiệt độ làm việc.
• Môi trường bụi.
• Chất lượng không khí đầu vào.
• Lịch sử bảo dưỡng.
• Tình trạng thực tế của vật tư.
Một số cấp bảo dưỡng có thể yêu cầu thay đồng thời dầu, lọc dầu, lọc gió hoặc lọc tách dầu. Tuy nhiên, cần căn cứ tài liệu kỹ thuật của nhà sản xuất thay vì áp dụng máy móc một mốc giờ cho mọi model.
Đối với doanh nghiệp vận hành máy liên tục, nên xây dựng lịch bảo dưỡng dựa trên giờ chạy kết hợp với tình trạng thực tế.
Có thể tham khảo thêm bài “Bảo dưỡng máy nén khí trục vít sau 2.000 giờ” để hiểu cách xây dựng các hạng mục kiểm tra và thay thế theo cấp bảo dưỡng.
Có nên thay lọc dầu và lọc tách dầu cùng lúc?
Không phải lúc nào cũng bắt buộc.
Nếu cấp bảo dưỡng của nhà sản xuất quy định thay cả hai, nên thực hiện đầy đủ.
Nếu phát hiện một bộ phận xuống cấp bất thường, cần đánh giá tình trạng của bộ phận còn lại trước khi quyết định.
Nguyên tắc nên là:
Thay đúng vật tư, đúng thời điểm và đúng nguyên nhân – không thay theo phán đoán.
Chọn lọc thay thế như thế nào?
Không nên chỉ nhìn vào kích thước hoặc hình dáng bên ngoài.
Cần đối chiếu:
• Model máy.
• Part number.
• Thông số kỹ thuật.
• Áp suất làm việc.
• Nhiệt độ.
• Lưu lượng.
• Vật liệu lọc.
• Yêu cầu của nhà sản xuất.
Một bộ lọc có kích thước tương tự chưa chắc phù hợp với máy.
VII. Kết luận: Lọc dầu và lọc tách dầu không phải là một
Lọc dầu và lọc tách dầu đều quan trọng đối với máy nén khí trục vít phun dầu nhưng hai bộ phận này có chức năng khác nhau hoàn toàn.
Lọc dầu nằm trong mạch dầu và có nhiệm vụ giữ lại cặn, tạp chất trong dầu tuần hoàn, góp phần bảo vệ hệ thống dầu và cụm nén.
Lọc tách dầu làm việc tại khu vực tách khí – dầu, có nhiệm vụ tách dầu ra khỏi hỗn hợp khí nén sau quá trình nén và hỗ trợ thu hồi dầu về hệ thống.
Có thể ghi nhớ bằng một câu:
Lọc dầu lọc dầu; lọc tách dầu tách dầu khỏi khí.
Khi máy có hiện tượng hao dầu, khí nén lẫn dầu, tăng nhiệt, chênh áp hoặc giảm hiệu suất, không nên vội thay một trong hai bộ phận chỉ dựa trên triệu chứng.
Cần kiểm tra tổng thể:
dầu → lọc dầu → nhiệt độ → bộ tách dầu → đường hồi dầu → van hồi dầu → lọc gió → van hút → cụm nén → hệ thống khí nén.
Đây là cách tiếp cận giúp tránh tình trạng “thay vật tư nhưng sự cố vẫn quay lại”, đặc biệt đối với các máy nén khí công nghiệp phải hoạt động liên tục.
Với doanh nghiệp có hệ thống máy nén khí vận hành nhiều giờ mỗi ngày, việc bảo dưỡng định kỳ và theo dõi các thông số như nhiệt độ, áp suất, chênh áp lọc và tình trạng dầu có ý nghĩa quan trọng trong việc hạn chế dừng máy đột xuất và kiểm soát chi phí vận hành.
VIII. Câu hỏi thường gặp
1. Lọc dầu và lọc tách dầu có giống nhau không?
Không. Lọc dầu làm sạch dầu trong mạch tuần hoàn, còn lọc tách dầu tách dầu khỏi khí nén sau quá trình nén.
2. Máy hao dầu có chắc chắn do lọc tách dầu không?
Không. Ngoài separator, cần kiểm tra đường hồi dầu, van hồi dầu, mức dầu, nhiệt độ, loại dầu và tình trạng cụm nén.
3. Lọc dầu bị nghẹt có làm máy nóng không?
Có thể ảnh hưởng đến điều kiện tuần hoàn dầu, nhưng không nên kết luận chỉ dựa vào hiện tượng máy nóng. Cần kiểm tra thêm hệ thống giải nhiệt và các nguyên nhân liên quan.
4. Có thể dùng lọc dầu thay cho lọc tách dầu không?
Không. Hai bộ phận có cấu tạo, vị trí và chức năng khác nhau.
5. Có nên thay lọc dầu và lọc tách dầu cùng lúc?
Tùy cấp bảo dưỡng, khuyến cáo của nhà sản xuất và tình trạng thực tế. Không phải mọi trường hợp đều bắt buộc thay đồng thời.
6. Bao lâu nên thay lọc dầu và lọc tách dầu?
Cần căn cứ model máy, giờ vận hành, loại dầu, môi trường làm việc và khuyến cáo của nhà sản xuất. Không nên áp dụng một mốc cố định cho tất cả máy.
Kiểm tra và bảo dưỡng máy nén khí công nghiệp
Nếu máy có dấu hiệu hao dầu, lẫn dầu, nhiệt độ cao, chênh áp bất thường hoặc giảm hiệu suất, việc thay lọc theo phán đoán có thể không xử lý được nguyên nhân gốc.
Lộc Thiên Phát thực hiện kiểm tra và bảo dưỡng máy nén khí công nghiệp, tập trung vào hệ thống dầu, lọc dầu, lọc tách dầu, lọc gió, đường hồi dầu, hệ thống giải nhiệt, cụm nén và các thông số vận hành.
Mục tiêu là xác định đúng nguyên nhân trước khi đề xuất thay thế hoặc sửa chữa, giúp doanh nghiệp hạn chế thời gian dừng máy và kiểm soát chi phí.
CÔNG TY TNHH NHIỆT LẠNH LỘC THIÊN PHÁT
Chuyên sửa chữa – bảo dưỡng – đại tu máy nén khí công nghiệp, chiller và hệ thống lạnh.
Hotline: 035 905 2370
.png)
